Dat was precies de uitdaging in het recente stelselonderzoek naar diplomafraude binnen mbo-opleidingen Zorg en Welzijn, uitgevoerd in opdracht van de Inspectie van het Onderwijs. Het onderzoek laat zien hoe kwetsbaarheden in stages en examinering samen een route kunnen vormen waarlangs diplomafraude mogelijk wordt.
Voor Spilter was dit een mooi voorbeeld van een vraagstuk waarbij inhoud, proces en technologie elkaar moeten versterken.
Niet één aan te wijzen zwakke schakel, maar een samenhangend systeem waarin kwetsbaarheden zichtbaar worden.
Bij complexe vraagstukken, zoals een stelselvraagstuk, ligt het voor de hand om te zoeken naar de oorzaak. Wie heeft iets niet goed gedaan? Waar ging de controle mis? Welke regel ontbreekt? Maar bij een onderwerp als diplomafraude is dat simpelweg te eenvoudig gedacht.
De Inspectie van het Onderwijs onderzocht daarom niet alleen afzonderlijke gevallen, maar keek naar de systeemzwaktes in de route van stage en examen naar diploma. Daarbij zijn onder meer onderwijsinstellingen, leerbedrijven, examencommissies en toezichthouders onderdeel van hetzelfde systeem.
Een probleem kan daardoor ontstaan door een combinatie van factoren:
De vraag is dan niet alleen: “Waar zit het probleem?” Maar vooral: “Hoe grijpen deze factoren op elkaar in, en waar kunnen we het systeem daadwerkelijk versterken?”
Dat vraagt om een andere manier van werken.
Bij een dergelijk onderzoek is veel kennis beschikbaar. In rapporten, eerdere onderzoeken, interviews en bij experts uit verschillende delen van het stelsel.
Maar veel kennis hebben is nog niet hetzelfde als gezamenlijk inzicht hebben.
Experts kunnen hetzelfde probleem vanuit een heel ander perspectief bekijken. Wat voor de ene professional een belangrijke dreiging is, kan voor een ander nauwelijks relevant lijken. En juist die verschillen zijn interessant: ze laten zien waar aannames, blinde vlekken of dilemma’s zitten.
Daarom ontwierpen we voor dit onderzoek een meerfasig proces waarin kennis eerst werd verzameld en vervolgens stap voor stap werd getoetst en verdiept.
Het traject bestond onder andere uit:
Zo verschuift een onderzoek van informatie verzamelen naar samen een systeemanalyse opbouwen.
Een bijeenkomst met dertig experts kan veel opleveren. Maar zonder goede structuur kan zo’n bijeenkomst ook snel verzanden in discussie.
Wie het hardst praat, krijgt meer invloed. Hiërarchie kan onbedoeld een rol spelen. Deelnemers reageren op elkaar voordat hun eigen oordeel goed is vastgelegd. En na afloop blijft vaak de vraag: waar waren we het nu eigenlijk over eens?
Daarom gebruikten we het Spilter GDSS-platform gedurende het hele traject.
De combinatie van Versnellingskamers, methodieken en DecisionHub maakte het mogelijk om individuele input eerst zichtbaar te maken en daarna gezamenlijk te analyseren. Deelnemers konden anoniem input geven, verschillen in perspectief werden direct zichtbaar en resultaten konden realtime worden geanalyseerd.
Dat klinkt technisch. Maar het doel is juist het tegenovergestelde:
De techniek moet verdwijnen naar de achtergrond, zodat de mensen zich op het vraagstuk kunnen richten.
Een belangrijk uitgangspunt bij onze aanpak is dat niet ieder vraagstuk hetzelfde is en daarmee hetzelfde proces nodig heeft.
Soms zijn interviews voldoende. Soms is een vragenlijst de beste interventie. Soms is een intensieve expertsessie nodig. En soms is juist een combinatie van verschillende interventies nodig.
Daarom beginnen we niet met de vraag: “Wat gaan we inzetten?”. We beginnen met: “Wat moet dit proces opleveren?”
Daaruit volgt welke interventies nodig zijn, hoeveel mensen moeten worden betrokken en hoeveel diepgang nodig is.
In het diplomafraudeonderzoek betekende dit bijvoorbeeld dat online consultatie, validatie, expertsessies en analyse onderdeel werden van één samenhangend proces.
DecisionHub vormde daarbij de digitale verbinding tussen de verschillende stappen. Input, argumenten, analyses en uitkomsten bleven gedurende het traject beschikbaar en navolgbaar.
Plan een korte kennismaking via de intake aan de onderkant van deze pagina.
Geen verkooppraat, geen PowerPoint. Gewoon even kijken of het voor jouw vraagstuk past.
-------------------------------------------------------------------
Een tweede les is dat een goed proces ruimte moet laten om onderweg te veranderen.
Bij complexe vraagstukken verandert het beeld namelijk zodra nieuwe informatie beschikbaar komt.
Een nieuwe analyse kan aanleiding zijn om een vraag anders te formuleren. Een expertsessie kan laten zien dat twee factoren sterker samenhangen dan gedacht. Een verschil van inzicht kan juist een nieuw onderzoekspunt opleveren.
Een strak dichtgetimmerd proces werkt dan eerder tegen, dan mee.
Daarom ontwerpen we onze processen modulair. We kunnen verschillende werkvormen en methodieken combineren en het proces aanpassen wanneer het vraagstuk daarom vraagt.
Het uiteindelijke doel van een stelselonderzoek is natuurlijk niet een mooie analyse.
Het gaat om de vraag: Wat kunnen we nu anders doen?
In het onderzoek naar diplomafraude werden daarom niet alleen dreigingen en systeemfactoren in kaart gebracht. Er werd ook gewerkt aan indicatoren voor vroegtijdige signalering, causale relaties en concrete aangrijpingspunten voor toezicht, beleid en uitvoering.
Daarmee ontstaat een belangrijke beweging:
van incident → naar patroon → naar systeem → naar interventie.
En precies daar zit voor veel beleids- en programmavraagstukken de uitdaging.
Niet ieder project vraagt om vier Versnellingskamers en een uitgebreid experttraject. Dat zou juist haaks staan op onze aanpak.
Maar er zijn wel signalen dat een vraagstuk baat kan hebben bij een andere aanpak:
Dan is de vraag misschien niet welke bijeenkomst je moet organiseren.
De betere vraag is: Welk proces hebben we nodig om van de beschikbare kennis naar een onderbouwde keuze te komen?
Dat is het vertrekpunt van onze aanpak.
In het stelselonderzoek naar diplomafraude hebben we laten zien hoe een complex vraagstuk kan worden opgebroken in overzichtelijke stappen, zonder de samenhang uit het oog te verliezen.
De combinatie van Versnellingskamer, DecisionHub, methodieken en expertise maakt het mogelijk om verschillende soorten kennis bijeen te brengen, verschillen zichtbaar te maken en stap voor stap toe te werken naar handelingsperspectief.
Niet meer informatie om de informatie.
Maar inzicht dat helpt om verder te komen.
Benieuwd hoe zo’n aanpak eruit kan zien voor jouw project, programma of beleidsvraagstuk? Bekijk de volledige casestudy over het stelselonderzoek naar diplomafraude
Lees het volledige rapport van de Inspectie van het Onderwijs
